Maamulka ku-meel-gaarka ah ee gobolka Tigray ayaa ku eedeeyay dowladda federaalka Itoobiya inay billowday weerar cusub oo militari oo ka dhacay Galbeedka Tigray, arrintaas oo sare u qaadday walaaca laga qabo in dib u qarxo dagaalkii lagu soo afjaray Heshiiskii Pretoria ee la saxiixay dhammaadkii sanadkii 2022.
War-saxaafadeed ay maamulka Tigray soo saareen ayaa lagu sheegay in ciidamada dowladda federaalka ay waaberigii Sabtidii hawlgal ciidan ka bilaabeen deegaanka Shererina, oo ku yaalla Galbeedka Tigray. Maamulka ayaa ku tilmaamay weerarkaasi inuu yahay bilowga “dagaal furan” oo ka dhan ah gobolka, kaddib bilo ay sii kordhayeen xiisadaha siyaasadeed iyo kuwa amni ee u dhexeeya Addis Ababa iyo hoggaanka TPLF.
Mas’uuliyiinta Tigray ayaa sheegay in dowladda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ay ku guuldareysatay fulinta qodobadii ugu muhiimsanaa ee Heshiiskii Pretoria, gaar ahaan dib u soo celinta adeegyada aasaasiga ah, xallinta muranka dhuleed ee Galbeedka Tigray, dib u dejinta dadka barakacay iyo dhammeystirka hannaanka amniga.
Waxay sidoo kale dowladda ku eedeeyeen inay gobolka ku hayso go’doon dhaqaale iyo mid adeegyo, isla markaana ay muddooyinkii u dambeeyay kordhisay weerarrada loo adeegsado diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) iyo dhaq-dhaqaaqyada ciidamada.
Maamulka Tigray ayaa ugu baaqay shacabka, ciidamada amniga, ururrada bulshada rayidka ah iyo hoggaamiyeyaasha diinta inay isu diyaariyaan difaaca gobolka, iyagoo ku boorriyay beesha caalamka inay si degdeg ah u farageliso si looga hortago dagaal cusub oo horseedi kara barakac horleh iyo dhibaato bani’aadamnimo oo ballaaran.
Ilaa iyo hadda, dowladda federaalka Itoobiya si rasmi ah ugama aysan jawaabin eedeymahaas, mana jirto ilo madax-bannaan oo xaqiijisay dagaalka la sheegay inuu ka qarxay deegaanka Shererina.
Xiisaddan ayaa kusoo beegmaysa xilli xiriirka u dhexeeya Addis Ababa iyo TPLF uu gaaray heerkii ugu xumaa tan iyo markii la saxiixay heshiiskii nabadda. Toddobaadyadii la soo dhaafay, Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa ku eedeeyay TPLF, Eritrea iyo Suudaan inay wadaan qorsheyaal ka dhan ah ammaanka Itoobiya, halka hoggaanka Tigray ay ku doodayaan in Heshiiskii Pretoria uu si dhab ah u fashilmay maadaama aan la fulin qodobadiisii ugu muhiimsanaa.
Dagaalkii u dhexeeyay dowladda Itoobiya iyo TPLF intii u dhaxeysay 2020 ilaa 2022 ayaa lagu qiyaasay inuu sababay dhimashada boqolaal kun oo qof, barakaca malaayiin kale iyo burbur ballaaran oo soo gaaray kaabeyaasha dhaqaalaha iyo adeegyada bulshada ee waqooyiga Itoobiya.
Inkastoo heshiiskii Pretoria uu soo afjaray dagaalkaas, haddana khubarada ayaa muddo dheer ka digayay in heshiisku uu yahay mid jilicsan maadaama qodobo badan oo muhiim ah aan weli la fulin.
Mareykanka, Midowga Yurub, Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ayaa marar badan ugu baaqay dowladda Itoobiya iyo hoggaanka Tigray inay ka fogaadaan colaad horleh, isla markaana si buuxda u hirgeliyaan heshiiska nabadda.
Diblomaasiyiinta ayaa ka digaya in haddii xiisaddan isu beddesho dagaal ballaaran, ay saameyn weyn ku yeelan karto xasilloonida Geeska Afrika, xilli Itoobiya ay sidoo kale wajahaysa caqabado amni oo ka jira gobollada Amxaarada, Oromada iyo meelo kale oo dalka ah.
